ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ‘ಗಮನ ಬೇರೆಡೆ ಸೆಳೆಯುವ ಅಂಶ’ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿ, ಅಪಾಯಕಾರಿಯ ಕೆಲಸ, ನಿರಂತರ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಇರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅವಿವಾಹಿತರೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ಷರತ್ತು ಇರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಕಡೆ ನಿಯಮಗಳು ಸಡಿಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಷರತ್ತು ಮುಂದುವರಿದೇ ಇದೆ.
ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ, ನೌಕಾಪಡೆ, ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಲು ಬಯಸುವವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಅಕಾಡೆಮಿ (NDA) ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿ (IMA)ಗೆ ಸೇರುವುದಾದರೆ, ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಯಷ್ಟು ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾರಾದರೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತರಬೇತಿಗೆ ಖರ್ಚಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತರಬೇತಿ ಮುಗಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ಲೇಫ್ಟಿನೆಂಟ್) ಆಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
ವಿಮಾನಯಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಗನಸಖಿಯರು (air hostesses) ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬಿನ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಹಳ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮೊದಲ 4 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಗಗನಸಖಿಯರು ಮದುವೆಯಾಗಬಾರದು, ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದರೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಂತರ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸಮಾನತೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮುಂದೆ ಹೋದ ನಂತರ, ಇಂತಹ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈಗ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯಾರಿಗೂ ‘ಮದುವೆಯಾಗಬಾರದು’ ಎಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದ 1-2 ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ‘ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಬೇಡ’, ‘ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು’ ಎಂಬ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಷರತ್ತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಇದ್ದೇ ಇವೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅಗ್ನಿವೀರ್ (ಅಗ್ನಿಪಥ) ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮದುವೆ ಕುರಿತ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮವಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರುವ ಯುವಕರು 4 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ಈ 4 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲ. ಸೇವೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 25% ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಅನುಮತಿ ಎಂಬ ಷರತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಯೋಜನೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲೇ ಮದುವೆ ಇಲ್ಲದ ಅವಧಿ ಎಂದೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿದೇಶಿ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕೆಲವು ಅತೀ ರಹಸ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅಪಾಯಕಾರಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವವರು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮದುವೆಯಾಗಬಾರದು, ಕುಟುಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ನಿಯಮವಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ.
ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಿರಂತರ ಸ್ಥಳಾಂತರವಿರುವ, ಒತ್ತಡದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಿವಾಹಿತರಿಗೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಲ್ಲದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮದುವೆ ತಡೆಯಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಬಲ್ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂತಹ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಕೆಲ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮೊದಲು ಕೆಲಸ, ನಂತರ ಮದುವೆ’ ಎಂಬ ನಿಯಮ ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪ, ತರಬೇತಿಯ ಕಠಿಣತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಯಸುವ ಯುವಕರು, ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವುದು ಒಳಿತು.
